ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา คืออะไร? วิธีคำนวณและลดหย่อนภาษีให้ถูกกฎหมาย

คนส่วนใหญ่จ่ายภาษีมากกว่าที่ควรจ่าย — ไม่ใช่เพราะโกง แต่เพราะไม่รู้ว่าลดหย่อนได้อีกเท่าไร กรมสรรพากรมีสิทธิ์ลดหย่อนให้หลายสิบรายการ แต่ถ้าไม่รู้ ก็จ่ายเต็มๆ ทุกปีโดยไม่จำเป็น

บทความนี้จะพาทำความเข้าใจระบบภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของไทยตั้งแต่ต้น — เงินได้ประเภทไหนต้องเสีย วิธีคำนวณ และค่าลดหย่อนที่ใช้ได้จริง พร้อมตัวอย่างตัวเลขเปรียบเทียบให้เห็นภาพ

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (Personal Income Tax) คืออะไร?

ลองนึกภาพว่า รัฐเป็นหุ้นส่วนที่ถือหุ้นในรายได้ของคุณ — ทุกครั้งที่คุณได้เงินมา รัฐจะขอส่วนแบ่งในอัตราที่กฎหมายกำหนด เงินที่เก็บไปจะนำไปสร้างถนน โรงพยาบาล โรงเรียน และสาธารณูปโภคที่ทุกคนใช้ร่วมกัน

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา คือภาษีที่บุคคลธรรมดาต้องยื่นและชำระให้กรมสรรพากรทุกปี โดยคิดจาก “เงินได้สุทธิ” ซึ่งได้จากการนำรายได้ทั้งปีมาหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนต่างๆ ออกก่อน ไม่ใช่คิดจากรายได้ทั้งหมดตรงๆ

เงินได้ประเภทไหนต้องเสียภาษีบ้าง?

กรมสรรพากรแบ่งเงินได้ออกเป็น 8 ประเภท (มาตรา 40) โดยแต่ละประเภทมีสิทธิ์หักค่าใช้จ่ายในอัตราที่ต่างกัน

ประเภท	ตัวอย่าง	หักค่าใช้จ่ายได้
40(1)	เงินเดือน โบนัส ค่าจ้าง	50% สูงสุด 100,000 บาท
40(2)	ค่านายหน้า ค่าคอมมิชชั่น	50% สูงสุด 100,000 บาท
40(3)	ค่าลิขสิทธิ์ สิทธิบัตร	50% สูงสุด 100,000 บาท
40(4)	ดอกเบี้ย เงินปันผลหุ้น	ไม่มี (หรือเลือกหัก ณ ที่จ่าย)
40(5)	ค่าเช่าบ้าน ที่ดิน ยานพาหนะ	10–30% ตามประเภท
40(6)	วิชาชีพอิสระ เช่น แพทย์ ทนาย สถาปนิก	60% (แพทย์)
40(7)	รับเหมาก่อสร้าง (รวมค่าแรงและวัสดุ)	70%
40(8)	ธุรกิจทั่วไป ฟรีแลนซ์ (นอกจาก 1–7)	60% หรือตามจริง

คนทำงานประจำส่วนใหญ่อยู่ในประเภท 40(1) — หักค่าใช้จ่ายได้ 50% แต่สูงสุดไม่เกิน 100,000 บาท ไม่ว่าเงินเดือนจะสูงแค่ไหน

สูตรคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

สูตรหลักมีแค่นี้ครับ:

เงินได้พึงประเมิน − ค่าใช้จ่าย − ค่าลดหย่อน = เงินได้สุทธิ

จากนั้นนำ เงินได้สุทธิ ไปคำนวณภาษีตามอัตราก้าวหน้าดังนี้ (ข้อมูลจากกรมสรรพากร ปีภาษี 2568):

เงินได้สุทธิ (บาท)	อัตราภาษี	ภาษีสูงสุดของขั้น
1 – 150,000	ได้รับการยกเว้น	0
150,001 – 300,000	5%	7,500
300,001 – 500,000	10%	20,000
500,001 – 750,000	15%	37,500
750,001 – 1,000,000	20%	50,000
1,000,001 – 2,000,000	25%	250,000
2,000,001 – 5,000,000	30%	900,000
5,000,001 ขึ้นไป	35%	—

“ก้าวหน้า” หมายความว่า อัตราสูงใช้เฉพาะส่วนที่เกิน เท่านั้น เช่น ถ้าเงินได้สุทธิ 310,000 บาท — ส่วนแรก 150,000 เสีย 0%, ส่วนถัดไป 150,000 เสีย 5%, และส่วนที่เหลืออีก 10,000 เสีย 10% เท่านั้น ไม่ใช่เสีย 10% ทั้งก้อน

ลองคำนวณภาษีของคุณเอง

กรอกตัวเลขของคุณด้านล่าง ระบบจะคำนวณภาษีตามอัตราก้าวหน้าจากกรมสรรพากร ปีภาษี 2568 ให้อัตโนมัติ

ตัวอย่างการคำนวณจริง — เงินเดือน 40,000 บาท

สมมติ คุณ A มนุษย์เงินเดือน รายได้ปีละ 480,000 บาท ใช้แค่ค่าลดหย่อนขั้นต่ำ:

รายการ	จำนวน (บาท)
เงินได้พึงประเมิน (เงินเดือนรวม)	480,000
หักค่าใช้จ่าย 50% (สูงสุด 100,000)	−100,000
หักค่าลดหย่อนส่วนตัว	−60,000
หักประกันสังคม (750 × 12 เดือน)	−9,000
เงินได้สุทธิ	311,000

ภาษีที่ต้องจ่าย:

• 150,000 แรก → 0 บาท
• 150,001–300,000 (= 150,000) × 5% → 7,500 บาท
• 300,001–311,000 (= 11,000) × 10% → 1,100 บาท
• รวมภาษี = 8,600 บาท/ปี

แต่ถ้าคุณ A ซื้อ กองทุน SSF เพิ่มอีก 50,000 บาท:

• เงินได้สุทธิลดเหลือ 261,000 บาท
• 150,001–261,000 (= 111,000) × 5% → 5,550 บาท
• รวมภาษี = 5,550 บาท/ปี — ประหยัดได้ 3,050 บาท

ลงทุน SSF 50,000 บาท แต่ได้ภาษีคืน 3,050 บาท — อัตราผลตอบแทนจากการวางแผนภาษีอยู่ที่ 6.1% ทันที ยังไม่รวมผลตอบแทนจากกองทุนที่จะได้รับในอนาคต

ค่าลดหย่อนทั้งหมดที่ใช้ได้ (ปีภาษี 2568)

ข้อมูลจากกรมสรรพากร ปีภาษี 2568:

รายการลดหย่อน	วงเงินสูงสุด
ส่วนตัว	60,000 บาท
คู่สมรส (ไม่มีรายได้)	60,000 บาท
บุตร (คนแรก)	30,000 บาท/คน
บุตร (คนที่ 2 เป็นต้นไป เกิดปี 2561 เป็นต้นไป)	60,000 บาท/คน
บิดามารดา (อายุ 60 ปีขึ้นไป รายได้ไม่เกิน 30,000/ปี)	30,000 บาท/คน สูงสุด 4 คน
อุปการะผู้พิการหรือทุพพลภาพ	60,000 บาท/คน
ประกันสังคม	ตามที่จ่ายจริง (สูงสุด ~9,000 บาท)
เบี้ยประกันชีวิต (สัญญา 10 ปีขึ้นไป)	100,000 บาท
เบี้ยประกันสุขภาพ (ตัวเอง)	25,000 บาท*
เบี้ยประกันสุขภาพ (บิดามารดา)	15,000 บาท
ดอกเบี้ยกู้ซื้อ/สร้างบ้าน	100,000 บาท
กองทุน SSF	30% ของรายได้ สูงสุด 200,000 บาท**
กองทุน RMF	30% ของรายได้ สูงสุด 500,000 บาท**
Thai ESG Fund	30% ของรายได้ สูงสุด 300,000 บาท
กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (PVD)	15% ของรายได้ สูงสุด 500,000 บาท**
เงินบริจาคทั่วไป	10% ของเงินได้หลังหักค่าใช้จ่ายและลดหย่อน
เงินบริจาคพรรคการเมือง	10,000 บาท

* เบี้ยประกันสุขภาพรวมกับประกันชีวิตแล้วต้องไม่เกิน 100,000 บาท

** SSF + RMF + PVD + กบข. รวมกันทั้งหมดต้องไม่เกิน 500,000 บาท

ข้อผิดพลาดที่คนทำบ่อย

1. ลืมยื่นภาษีเพราะคิดว่าถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายแล้ว
การที่นายจ้างหักภาษี ณ ที่จ่ายทุกเดือนไม่ได้แปลว่าไม่ต้องยื่นแบบ ภ.ง.ด.91 — คุณยังต้องยื่นทุกปีภายใน 31 มีนาคม และถ้าจ่ายภาษีไว้เกิน รัฐจะคืนเงินให้

2. ซื้อประกันชีวิตโดยไม่เช็คสัญญา
ประกันชีวิตที่ลดหย่อนภาษีได้ต้องมีระยะเวลาคุ้มครอง ไม่น้อยกว่า 10 ปี ประกันสะสมทรัพย์บางแบบระยะสั้นลดหย่อนไม่ได้

3. ใช้สิทธิ์ SSF/RMF เกินเพดานรวม
หลายคนซื้อทั้ง SSF และ RMF โดยไม่รู้ว่ามีเพดานรวมที่ 500,000 บาท ส่วนที่เกินลดหย่อนไม่ได้

4. ลืมลดหย่อนค่าเลี้ยงดูบิดามารดา
ถ้าพ่อหรือแม่อายุ 60 ปีขึ้นไป มีรายได้ต่อปีไม่เกิน 30,000 บาท และไม่ได้ถูกใช้สิทธิ์โดยพี่น้องคนอื่น — คุณลดหย่อนได้คนละ 30,000 บาท รายการนี้คนไทยลืมใช้เยอะมาก

5. ยื่นภาษีสาย — โดนเบี้ยปรับ
กำหนดยื่น ภ.ง.ด.91 คือ 31 มีนาคม ของปีถัดไป (ยื่นออนไลน์ได้ถึง 8 เมษายน) ถ้าสายจะถูกคิดเบี้ยปรับ 1.5% ต่อเดือน และเงินเพิ่ม 20% ของภาษีที่ค้างชำระ

ขั้นตอนยื่นภาษีสำหรับมือใหม่

1. เข้าเว็บ rd.go.th → ระบบ e-Filing → ลงทะเบียนด้วยเลขบัตรประชาชน
2. เลือกแบบ ภ.ง.ด.91 (มนุษย์เงินเดือน) หรือ ภ.ง.ด.90 (มีรายได้หลายประเภท)
3. กรอกรายได้จากหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (ฟอร์ม 50 ทวิ) ที่ได้จากนายจ้าง
4. กรอกค่าลดหย่อนทุกรายการ พร้อมเอกสารประกอบ (ใบเสร็จประกัน, หลักฐาน SSF/RMF)
5. ระบบคำนวณภาษีให้อัตโนมัติ — ถ้าจ่ายเกินจะได้คืน ถ้าจ่ายขาดให้ชำระเพิ่ม

สรุป — วางแผนภาษีไม่ใช่เรื่องซับซ้อน

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาเป็นเรื่องที่ทุกคนหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่การวางแผนภาษีอย่างถูกกฎหมายนั้นสามารถช่วยลดภาระได้จริง เริ่มจากสิ่งที่ทำได้เลยทันที:

• เช็คว่าใช้ค่าลดหย่อนครบทุกรายการที่มีสิทธิ์ไหม
• ถ้ายังไม่มีกองทุน SSF หรือ RMF — ลองเปรียบเทียบว่าภาษีที่ประหยัดได้คุ้มกับเงื่อนไขการถือครองไหม
• ตรวจสอบข้อมูลล่าสุดที่ rd.go.th ทุกปี เพราะค่าลดหย่อนบางรายการอาจเปลี่ยนแปลง

---

⚠️ บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้และการศึกษาเท่านั้น ข้อมูลอ้างอิงจากกรมสรรพากร ปีภาษี 2568 ซึ่งอาจมีการเปลี่ยนแปลง ควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดที่ rd.go.th หรือปรึกษานักวางแผนการเงินหรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีก่อนตัดสินใจ